Το υγρό φρένων αλλάζει συνήθως κάθε δύο χρόνια, ακόμη κι αν το αυτοκίνητο δεν έχει κάνει πολλά χιλιόμετρα. Ο λόγος είναι η χημεία του: το υγρό είναι υγροσκοπικό, δηλαδή απορροφά υγρασία από τον αέρα μέσα από τους ελαστικούς σωλήνες και το καπάκι της δεξαμενής. Όσο περισσότερο νερό έχει μέσα του, τόσο πιο χαμηλά πέφτει το σημείο βρασμού του.
Αν από την τελευταία αλλαγή έχουν περάσει δύο χειμώνες και δύο καλοκαίρια, το υγρό σου πιθανότατα έχει χάσει μέρος της αντοχής του. Σε αυτόν τον οδηγό θα δεις πότε πρέπει να αλλάξει, ποιος τύπος χρειάζεται, πώς καταλαβαίνεις ότι έχει χαλάσει και ποια λάθη κάνουν συχνά οι οδηγοί στην Ελλάδα.
Τι κάνει το υγρό φρένων και γιατί χαλάει
Όταν πατάς το πεντάλ, η πίεση μεταφέρεται μέσω του υγρού στους τροχούς και σπρώχνει τα τακάκια πάνω στους δίσκους ή τις σιαγόνες πάνω στα τύμπανα. Το σύστημα είναι κλειστό, οπότε το υγρό δεν εξατμίζεται όπως το νερό του ψυγείου, αλλά δεν μένει καθαρό για πάντα.
Η υγρασία μπαίνει σιγά σιγά και δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Όταν το νερό αναμειχθεί με το υγρό, το σημείο βρασμού πέφτει. Σε μια μακριά κατηφορική διαδρομή τα φρένα ζεσταίνονται πολύ, και το νερό μέσα στο σύστημα μπορεί να βράσει και να σχηματίσει φυσαλίδες. Οι φυσαλίδες συμπιέζονται εύκολα, οπότε το πεντάλ βυθίζεται χωρίς να φρενάρει το αυτοκίνητο όσο πρέπει.
Τα τεχνικά πρότυπα ορίζουν ελάχιστες τιμές για κάθε κατηγορία. Για το DOT 4, το καινούργιο υγρό πρέπει να βράζει τουλάχιστον στους 230 °C, ενώ όταν έχει απορροφήσει νερό, το όριο πέφτει στους 155 °C. Αυτή η διαφορά των 75 °C εξηγεί γιατί ένα παλιό υγρό μπορεί να αποτύχει εκεί που το καινούργιο θα κρατούσε.
Πότε αλλάζει το υγρό φρένων: κάθε δύο χρόνια ή όπως γράφει το εγχειρίδιο
Η γενική οδηγία είναι κάθε δύο χρόνια. Πολλοί κατασκευαστές όμως γράφουν διάστημα σε χιλιόμετρα και συχνά ορίζουν το όποιο έρθει πρώτο. Το σωστό για το δικό σου αυτοκίνητο είναι αυτό που γράφει το βιβλίο συντήρησης ή το πρόγραμμα του κατασκευαστή. Αν δεν το έχεις, ζήτα το από το συνεργείο ή το αντιπροσωπείο δίνοντας τον αριθμό πλαισίου.
Η ημερομηνία μετράει και για αυτοκίνητα που μένουν πολύ στο γκαράζ. Η υγρασία εισχωρεί ανεξάρτητα από το αν οδηγείς, οπότε ένα αμάξι που έμεινε ακίνητο δύο χρόνια στην Κρήτη ή στην Αττική έχει το ίδιο πρόβλημα με ένα που κυκλοφορεί καθημερινά.
Για μεταχειρισμένο αυτοκίνητο με άγνωστο ιστορικό, η σωστή κίνηση είναι να αλλάξεις το υγρό αμέσως μετά την αγορά. Δεν χρειάζεται να μαντέψεις πότε έγινε η προηγούμενη αλλαγή. Με καινούργιο υγρό ξέρεις τουλάχιστον σε ποια κατάσταση ξεκινάς, και αυτό μετράει για την επόμενη διετία.
Ποιος τύπος υγρού φρένων χρειάζεται το αυτοκίνητό σου
Ο τύπος δεν είναι προαιρετικός. Αναγράφεται συχνά πάνω στο καπάκι της δεξαμενής και στο εγχειρίδιο, και οι κατηγορίες δεν αναμειγνύονται όπως θέλεις.
- DOT 3: γλυκολικό με το χαμηλότερο όριο βρασμού από τους τρεις. Συναντιέται σε παλαιότερα μοντέλα.
- DOT 4: γλυκολικό και το πιο συνηθισμένο στα σύγχρονα επιβατικά. Έχει υψηλότερο όριο βρασμού από το DOT 3.
- DOT 5.1: γλυκολικό με ακόμη υψηλότερο όριο βρασμού, συχνά σε πιο απαιτητικά μοντέλα. Αναμειγνύεται με DOT 3 και DOT 4, αλλά η αντικατάσταση πρέπει να γίνεται με τον τύπο που ορίζει το αυτοκίνητο.
- DOT 5: σιλικονούχο και σπάνιο. Δεν αναμειγνύεται με τα γλυκολικά και δεν μπαίνει σε σύστημα φτιαγμένο για DOT 3, 4 ή 5.1.
Αν έχεις αμφιβολία, μην αναμειγνύεις τύπους. Το γλυκολικό υγρό είναι συνήθως η σωστή επιλογή για τα επιβατικά που κυκλοφορούν στην Ελλάδα, αλλά η τελική απόφαση ανήκει στο εγχειρίδιο του δικού σου οχήματος.
Πώς καταλαβαίνεις ότι το υγρό φρένων έχει χαλάσει
Η αίσθηση του πεντάλ λέει περισσότερα από τη στάθμη. Αυτά είναι τα πιο καθαρά σημάδια:
- Το πεντάλ είναι μαλακό ή φτάνει βαθιά πριν πιάσουν τα φρένα.
- Χάνεις δύναμη φρεναρίσματος μετά από παρατεταμένο πάτημα σε κατηφόρα, ενώ την ίδια διαδρομή την έχεις κάνει χωρίς πρόβλημα.
- Το υγρό στη δεξαμενή έχει σκούρο καφέ ή μαύρο χρώμα αντί για διαφανές ή ανοιχτό κεχριμπαρί.
- Ανάβει η ένδειξη φρένων ή ABS στο ταμπλό.
Αν συμβεί κάτι από τα παραπάνω, σταμάτα σε ασφαλές σημείο και μην συνεχίσεις για μεγάλη απόσταση με μαλακό πεντάλ ή χαμηλή στάθμη.
Χαμηλή στάθμη δεν σημαίνει πάντα διαρροή
Η στάθμη πέφτει φυσιολογικά όσο φθείρονται τα τακάκια, γιατί το υγρό γεμίζει τον χώρο που αφήνουν πίσω τους. Γι' αυτό μια στάθμη κοντά στο κάτω όριο δεν είναι αυτόματα πρόβλημα. Αν όμως πέφτει γρήγορα από έλεγχο σε έλεγχο, ή βλέπεις υγρό κάτω από το αυτοκίνητο, ζήτα έλεγχο για διαρροή στους σωλήνες, στις δαγκάνες και στην αντλία.
Ένα παράδειγμα: Peugeot 208 και η κατηφόρα στα Τζουμέρκα
Έστω ένα Peugeot 208 του 2019 με τελευταία αλλαγή υγρού το 2021. Τον Αύγουστο ο οδηγός το ανεβάζει από την Άρτα προς τα Τζουμέρκα και κατεβαίνει μια μακριά κατηφόρα με συνεχές φρενάρισμα. Στο τέλος της κατηφόρας το πεντάλ γίνεται μαλακό και το αυτοκίνητο δεν σταματά όσο περίμενε.
Ο οδηγός σταματά, αφήνει τα φρένα να κρυώσουν και ανοίγει το καπό. Το υγρό στη δεξαμενή είναι σκούρο, σχεδόν καφέ. Ένας φθηνός μετρητής υγρασίας δείχνει υψηλό ποσοστό νερού, και ο οδηγός καταλαβαίνει ότι η αλλαγή έχει καθυστερήσει πολύ.
Στο συνεργείο γίνεται πλήρης εκκένωση από τους τέσσερις τροχούς, ξαναγέμισμα με καινούργιο DOT 4 και εξαέρωση του κυκλώματος. Το πεντάλ επανέρχεται στην κανονική του θέση. Η αλλαγή όμως δεν λύνει φθαρμένα τακάκια, οπότε αν τα φρένα έτριζαν πριν από το ταξίδι, έπρεπε να ελεγχθούν πρώτα.
Λάθη που κάνουν οι οδηγοί στην αλλαγή υγρού φρένων
Τα περισσότερα λάθη γίνονται στο γκαράζ, όχι στον δρόμο:
- Αφήνουν το μπουκάλι ανοιχτό. Το υγρό απορροφά υγρασία από τον αέρα μέσα σε λίγες ώρες, γι' αυτό κλείνεις καλά το δοχείο και δεν χρησιμοποιείς το υπόλοιπο μιας παλιάς αλλαγής.
- Ανεβάζουν τη στάθμη με καινούργιο υγρό χωρίς να αδειάσουν το παλιό. Το παλιό μένει στους τροχούς και στους σωλήνες, και η αλλαγή μένει μισή.
- Ξεχνούν την εξαέρωση. Μετά την αλλαγή πρέπει να αφαιρεθεί ο αέρας από κάθε δαγκάνα με τη σειρά που ορίζει το εγχειρίδιο, αλλιώς το πεντάλ μένει μαλακό.
- Ανακατεύουν DOT 5 με γλυκολικό υγρό.
- Αφήνουν την αλλαγή για όταν αλλάξουν τακάκια, χωρίς να ελέγξουν αν το υγρό έχει ήδη χαλάσει.
Πώς κρατάς την ημερομηνία αλλαγής ώστε να μη χρειάζεται να τη θυμάσαι
Η πιο συνηθισμένη αιτία που το υγρό μένει χρόνια στο σύστημα είναι ότι κανείς δεν κατέγραψε πότε άλλαξε. Κράτα για κάθε αλλαγή την ημερομηνία, τα χιλιόμετρα, τον τύπο DOT και το συνεργείο, και βάλε υπενθύμιση για δύο χρόνια μετά. Έτσι στον επόμενο έλεγχο ξέρεις αν το υγρό είναι ακόμη μέσα στο διάστημα ή έχει ήδη περάσει.
Το CarDiary είναι ψηφιακό ημερολόγιο κόστους και προθεσμιών του οχήματος, και εκεί μπορείς να καταχωρείς κάθε αλλαγή υγρού μαζί με την ημερομηνία της επόμενης.
Συχνές ερωτήσεις για το υγρό φρένων
Μπορώ απλώς να προσθέσω καινούργιο υγρό πάνω στο παλιό;
Μπορείς να συμπληρώσεις λίγο για να φτάσεις στη σωστή στάθμη, αλλά αυτό δεν καθαρίζει το σύστημα. Για πλήρη αλλαγή πρέπει να αδειάσεις και τους τέσσερις τροχούς και να γεμίσεις ξανά με τον ίδιο τύπο.
Τι σημαίνει σκούρο χρώμα στο υγρό φρένων;
Το σκούρο ή μαύρο υγρό έχει χαλάσει ή έχει μολυνθεί και χρειάζεται αλλαγή. Το φυσιολογικό υγρό είναι διαφανές ή ανοιχτό κεχριμπαρί, ανάλογα με τον τύπο και την ηλικία του.
Τι κάνω αν ανάψει η ένδειξη φρένων στη διαδρομή;
Σταμάτα σε ασφαλές σημείο και έλεγξε τη στάθμη και την αίσθηση του πεντάλ. Αν η στάθμη είναι χαμηλή ή το πεντάλ είναι μαλακό, μην συνεχίσεις για μεγάλη απόσταση και κάλεσε συνεργείο για ρυμούλκηση αν χρειαστεί.
Αρκεί να αλλάζω μόνο τα τακάκια;
Όχι. Τα τακάκια αλλάζουν με τη φθορά τους, ενώ το υγρό χαλάει με τον χρόνο και την υγρασία. Ο έλεγχος του υγρού είναι ξεχωριστή δουλειά, ακόμη κι όταν τα τακάκια είναι καινούργια.